Arı Alerjisi

Balarısı, yaban arısı, sarıca arı, eşek arısı ve ateş karıncaları sokan böcekler olup anafilaksi gibi ciddi allerjik reaksiyonlara neden olurlar, ancak bu gibi reaksiyonlar ısıran böceklerle daha nadir görülmektedir.

• Bal arası ve tüylü arı selim olup ancak kışkırtıldıklarında sokarlar.
• Yaban arısı ve eşek arısı kokulu yiyecekler ve diğer kokular tarafından çekilirler.

Toplumda böcek sokmalarına oldukça sık rastlanmakta ve çoğu olaysız geçmektedir. Buna karşın aniden gelişen ve yaşamı tehdit edebilen sistemik allerjik reaksiyonlar çocukların yaklaşık %0.4- %0.8’inde, yetişkinlerin ise %3’ünde görülmektedir.

Bir böcek sokmasından sonra neler olabilir?

Allerjik reaksiyonlar

• Lokal (yerel) reaksiyonlar: Böceğin soktuğu yerde geçici ağrı, şişlik ve kızarıklık olur bu normal bir cevaptır ve basit tedavi ile düzelir. Tepki 7 gün kadar sürebilir. Nedeni tam olarak bilinmeyen bu tepkilerin tedavisinde iğnenin mümkünse zehir kesesi ile birlikte çıkarılması, yara üzerine buz uygulanması, aspirin veya kısa süreli steroidler yararlı olabilir. Arı ve böcek sokmalarında yara üzerine amonyak uygulamanın bir yararı yoktur.
• Geniş lokal reaksiyonlar: yetişkinlerin %10-15’inde görülebilir ve 1 hafta kadar sürebilir.
• Sistemik reaksiyon (alerjik şok): Dakikalar içinde sistemik reaksiyon gelişebilir. Çocuklarda reaksiyonlar daha hafif seyretmektedir ve genellikle sadece kurdeşen, kaşıntı, kızarıklık, şişme gibi deri bulgularıyla sınırlıdır. Çok daha ciddi anafilaktik reaksiyonlarda (allerjik şok), kalp-dolaşım ve solunum sistemleri tutulmakta, şok ve bilinç kaybı ile ölüm ortaya çıkabilmektedir.
• Arı allerjisine bağlı olarak ABD’de yılda yaklaşık 40, Fransa’da ise 16 - 38 ölüm vakası bildirilmektedir.
• Ölümcül reaksiyonların yarısında kişilerde geçmişe dair böcek sokması reaksiyonu öyküsü yoktur.

Toksik reaksiyonlar: Aynı anda çok sayıda böcek sokması sonucu aşırı derecede zehire bağlı olarak ortaya çıkan ve belirtileri anafilaksiye (alerjik şok) benzeyen tepkilerdir.

Nadir reaksiyonlar: Bazı durumlarda böcek sokmalarından günler ve haftalar sonra vaskülit, nefroz, nörit, ensefalit ve serum hastalığı adını verdiğimiz çeşitli organları tutan hastalık tabloları gelişebilmektedir.

Arı alerjisinden şüphelenilirse ne yapılmalıdır?

Bu gibi allerjik reaksiyonlar tanımlayan hastalar tanı konması amacıyla deri testleri ve invitro testler için allerji uzmanına gönderilmelidir.

Sistemik reaksiyon öyküsü veren ve deri testlerinde arı venomuna duyarlı bulunan hastalar bir sonraki arı sokmasında %60 anafilaksi (alerjik şok) riski altındadır.

Arı alerjisinde nasıl tanı konur?

Böcek allerjisinin tanısında hastanın allerji uzmanı tarafından sorgulanması, deri testleri ve laboratuvar kan testleri önemlidir.

Hasta çok iyi sorgulanmalı, geçmişteki böcek sokmalarının zamanı, ne gibi özellikler taşıdığı, reaksiyonun nasıl seyrettiği ve beraberinde ne gibi şikayetlerin ortaya çıktığı araştırılmalıdır. Böcek allerjisi oluştuktan sonra panik, korku, aşırı sıcak, aşırı egzersiz ve alkol alımı alerjik reaksiyonu çok arttırabilir.

Böcek zehiri ile yapılan deri testleri tanıda yardımcı olur. Deri testleri yapılamadığı durumlarda kanda arı zehirine karşı özel bir antikor (spesifik IgE) gelişip gelişmediği araştırılır.

Gerek deri testleri gerekse kan testleri mutlaka hastalığın öyküsü ile birlikte değerlendirilmelidir.

Arı ve böcek sokmalarında ortaya çıkan alerjide nasıl bir tedavi uygulanır?

Böcek allerjilerinin tedavisinde öncelikle böceğin iğnesi deride kalmışsa, zehir kesesi sıkılmadan çıkarılmalıdır. Sokma sonrası hemen bir sağlık kuruşuluna başvurularak, uzman yardımı alınmalıdr.

Böcek ve arı sokmalarında nasıl bir tedavi uygulanır?

Koruyucu tedavi çok önemlidir.

• Bahçede veya tarlada çalışılıyorsa uzun çorap, eldiven ve mutlaka ayakkabı giyilmelidir.
• Evin çevresinde bulunan arı kovanları kaldırılmalı veya imha edilmelidir.
• Şekerli ve açık gıdalara (özellikle et) yaban arıları gelebileceğinden bunlar kapalı olarak saklanmalıdır.
• Arı alerjisi olanların parlak ve çiçekli giysileri giymemeleri, parfüm kullanmamaları önerilmelidir.
• Arı allerjisi olanlar yanında otomatik adrenalin enjektörü taşınmalıdır. Tehlikeli reaksiyonlarda hemen iğne yapılarak en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Böcek allerjilerinden özellikle arı allerjilerinde aşı tedavisi uygulanabilir. Bu tedavi, kararı allerji uzmanı tarafından alınmalı ve acil midahale olanakları ile deneyimli ekibin bulunduğu ortamlarda uygulanmalıdır. En az 3 yıl süren venom immünoterapi (aşı tedavisi) ile %75 -%98 değişen oranlarda ilerde gelişebilecek ciddi reaksiyonlardan korunma sağlanmaktadır.

Başka hangi böcekler allerji yapar?

Arı dışındaki çok sayıda böceğin insanı sokması veya ısırması çeşitli allerjik tepkilere neden olabilir. Bunlar arasında en önemlileri şunlardır; sivrisinek, ateş karıncası, titrek sinek, hamamböceği, tahtakurusu, at sineği ve pire. Bunlar arasında ateş karıncasının sokması iğnenin battığı yerde şiddetli yanmaya neden olması yönünden önemlidir.

Böcek sokmaları veya ısırması sonucu çoğu kez basit yerel tepkiler oluşur. Bu tepkiler küçükse hiç bir şey yapmaya gerek yoktur. Kaşıntı ve yanma varsa yaranın temizlenmesi, üzerine buz tatbik edilmesi çoğu kez yeterlidir. Kaşıntının şiddetli olması durumunda ağızdan bir alerji ilacı alınması ve yara üzerine kortizonlu pomat sürülmesi gerekebilir. Yara üzerine amonyak sürülmesinin bir yararı olmadığı gibi sakıncası da olabilir.

Arı dışındaki böceklere bağlı olarak çok nadiren şiddetli reaksiyonlar (anafilaksi gibi) gelişebilir.

Astım Alerji Merkezi Tüm hakları saklıdır. © 2010